Schakelbrief en NEN 3840: verschil met NEN 3140
Voor hoogspanning (boven 1000 V AC) stelt NEN 3840 dezelfde basisprincipes aan schakelhandelingen als NEN 3140 aan laagspanning. Maar met een aanzienlijk zwaarder regime. Een schriftelijk schakelbericht is bij HS de standaard in plaats van een risico-afweging, AAB vervangt SLA, aarden is altijd verplicht en het selectie-apparaat (SEL) komt erbij. Op deze pagina alle verschillen op een rij, met de exameneisen per niveau.
De verschillen in één tabel
| Aspect | NEN 3140 (LS) | NEN 3840 (HS) |
|---|---|---|
| Schriftelijke schakelbrief | Bij risico, IV bepaalt | Standaard, vrijwel altijd |
| Spanningscontrole | SLA | AAB (strengere procedure) |
| Aarden | Verplicht bij terugvoedingsrisico | Altijd verplicht, beide zijden |
| Identificatie werkobject | Label/visueel | Selectie-apparaat (SEL) |
| Afschakelen en scheiden | Vaak één component | Vaak twee stappen (VS + scheider) |
| Veiligheidsafstanden | Aanraking voorkomen | Meters, oplopend met kV |
| PBM bij schakelen | Standaard + isolerend | Vlambooghelm, HS-handschoenen |
| Bevoegdheid uitvoering | VP** | VP*** (eindgroep) / VP**** |
| Bevoegdheid opstellen | IVWV** | IVWV*** / IVWV**** |
Waarom is het HS-regime zwaarder?
Boven de 1000 V veranderen de fysieke risico's fundamenteel:
- Overslag zonder aanraking: spanning kan door de lucht overspringen; daarom veiligheidsafstanden en de strenge AAB-procedure
- Verwoestende vlambogen: een schakelfout produceert temperaturen tot 20.000 °C; vandaar vlamboog-PBM
- Verwisselingsgevaar: in stations liggen tientallen identieke kabels; het SEL sluit werken aan de verkeerde kabel uit
- Netimpact: een HS-fout raakt hele wijken of fabrieken; vandaar de standaard-schriftelijkheid en zwaardere goedkeuringsketen
De HS-slotvolgorde die je moet kennen
Bij het uit bedrijf nemen eindigt elke HS-schakelbrief met dezelfde verplichte reeks:
- AAB: afwezigheid bedrijfsspanning aantonen met gekeurde HS-aanwijzer
- Aarden en kortsluiten: met aardingsgarnituur, aan beide zijden
- SEL: selectie-apparaat aanbrengen in geaarde toestand
Geen van de drie is optioneel en de volgorde ligt vast. Het volledige uitgewerkte scenario staat in het HS-voorbeeld.
Trafo's: waar beide normen samenkomen
Bij een 10 kV/400 V transformator werk je met beide regimes tegelijk: AAB aan de HS-zijde, SLA aan de LS-zijde, aarden aan beide kanten in de juiste volgorde. Dit grensvlak is exact waarom VP*** en IVWV*** als aparte niveaus bestaan.
Expert Tip van Ingmar: de gevaarlijkste denkfout is "LS-ervaring plus voorzichtigheid = HS-bekwaam". Het HS-regime is geen strengere versie van hetzelfde. Het kent eigen procedures (AAB, SEL), eigen componenten en eigen faalwijzen. Volg de volwaardige IVWV***/****-opleiding vóór je ook maar één HS-schakelbrief opstelt.
Verder trainen
- Schakelbrief en NEN 3140: de exacte eisen: het LS-fundament
- Verschil NEN 3140 en NEN 3840: het volledige normvergelijk
- Oefen HS-schakelbrieven in de simulator: gratis proefaccount
Verder lezen
Klaar voor de volgende stap? train gericht via IVWV-examen oefenen.
Geschreven door Ingmar van Maurik, oprichter van SwitchSkills.nl. Bronnen: NEN 3140, NEN 3840, STIPEL examendocumentatie (stipel.nl), Arboportaal. Laatst gecontroleerd: juli 2026.
Veelgestelde vragen
Is een schriftelijke schakelbrief verplicht bij hoogspanning?
Ja, bij NEN 3840 is het schriftelijke schakelbericht de standaard voor vrijwel elke schakelhandeling. Anders dan bij laagspanning, waar de IV de grens op basis van risico bepaalt.
Wat vervangt SLA bij hoogspanning?
AAB: Afwezigheid Bedrijfsspanning aantonen. Een strengere procedure met gekeurde HS-spanningsaanwijzer en volledige PBM, altijd gevolgd door verplicht aarden aan beide zijden en het selectie-apparaat.
Wat is de verplichte slotvolgorde bij HS-uit bedrijf nemen?
AAB → aarden en kortsluiten (beide zijden, met garnituur) → selectie-apparaat (SEL) aanbrengen in geaarde toestand. De volgorde ligt vast en geen stap is optioneel.
Welke bevoegdheid heb je nodig voor HS-schakelbrieven?
Uitvoering: VP*** voor eindgroepen, VP**** voor volledig HS. Opstellen: IVWV*** respectievelijk IVWV****, met goedkeuring door de Installatieverantwoordelijke.
Welke norm geldt bij een 10 kV/400 V transformator?
Beide: de HS-zijde valt onder NEN 3840 (AAB-regime), de LS-zijde onder NEN 3140 (SLA-regime). De schakelbrief behandelt beide zijden in de juiste volgorde. Het domein van VP***/IVWV***.