Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) bij elektrisch werk
PBM staan bewust onderaan de arbeidshygiënische strategie: eerst risico's wegnemen (spanningsloos werken!), dan pas beschermen. Maar wáár PBM nodig zijn, moeten ze kloppen. Dit is het overzicht voor elektrotechnisch werk.
PBM per werkzaamheid
| PBM | Wanneer |
|---|---|
| Isolerende handschoenen (kl. 00-4) | Werken aan of nabij delen onder spanning |
| Gelaatsscherm / vlamboogkleding | Schakelen met vlamboogrisico |
| VDE-gereedschap | Al het werk aan LS-installaties |
| Isolerende mat | Schakelhandelingen in verdelers |
De arbeidshygiënische volgorde
- Bronaanpak: spanningsloos maken volgens de juiste procedure
- Collectieve maatregelen: afschermingen, afzettingen
- Organisatorisch: bekwaam personeel, werkvergunningen
- PBM: als restrisico blijft bestaan
PBM zijn dus nooit een excuus om onveilig te werken. Ze vangen het restrisico op.
De belangrijkste PBM per risico
Tegen aanraking: geïsoleerde handschoenen
Gekeurde isolerende handschoenen (IEC 60903), ingedeeld in klassen:
- Klasse 00: tot 500 V (laagspanning meetwerk)
- Klasse 0: tot 1000 V (LS-werk algemeen)
- Klasse 1 t/m 4: hoogspanning, oplopend tot 36 kV
Verplicht periodiek gekeurd (elke 6 maanden bij intensief gebruik) en vóór elk gebruik visueel + oppompcontrole op gaatjes.
Tegen vlambogen: arc flash kleding en helm
Een vlamboog geeft in milliseconden temperaturen tot 20.000 °C. Bescherming:
- Vlamboogbestendige kleding (IEC 61482), ingedeeld naar calorische waarde
- Vlambooghelm met gelaatsscherm: verplicht bij schakelen aan HS en bij LS-werk met hoog vlamboogrisico (grote verdeelinrichtingen)
- Geen synthetische onderkleding: die smelt aan de huid
Geïsoleerd gereedschap
Handgereedschap volgens IEC 60900 (1000 V, herkenbaar aan de dubbele driehoek). Ook dit valt onder de keurings- en vervangingsplicht: beschadigde isolatie = afkeur.
Overige situatie-afhankelijke PBM
- Veiligheidsschoenen met isolerende zool
- Isolerende matten voor schakelhandelingen
- Veiligheidsbril bij boren/slijpen nabij installaties
- Spanningzoeker/duspol: strikt genomen meetgereedschap, maar net zo kritisch gekeurd
Wie zorgt voor de PBM?
De werkgever verstrekt PBM kosteloos, zorgt voor keuring en vervanging, en instrueert het gebruik. De medewerker is verplicht ze te gebruiken en gebreken te melden. Weigeren van PBM-gebruik kan arbeidsrechtelijke gevolgen hebben. En bij een incident je eigen positie schaden.
Expert Tip van Ingmar: de meest verwaarloosde PBM-regel is de keuringstermijn van isolerende handschoenen. Ze liggen maanden in de bus, de stempel is verlopen, en niemand kijkt ernaar. Bij een incident is een verlopen keuring direct verwijtbaar. Koppel PBM-keuringen aan hetzelfde ritme als je jaarlijkse herinstructie. Dan vergeet je ze nooit.
PBM op het examen
Examenvragen toetsen vooral: de arbeidshygiënische volgorde (PBM als laatste!), de juiste klasse handschoen bij een spanningsniveau, en wanneer vlamboogbescherming verplicht is. Oefen ze in de VP examentraining.
Verder lezen
Klaar voor de volgende stap? start met een gratis proefaccount.
Geschreven door Ingmar van Maurik, oprichter van SwitchSkills.nl. SwitchSkills helpt jaarlijks duizenden monteurs, IVWV'ers en bedrijven bij het behalen en behouden van hun NEN 3140/3840 bekwaamheid.
Veelgestelde vragen
Welke PBM zijn verplicht bij spanningsloos werken?
Bij correct spanningsloos gemaakte installaties is het restrisico klein: standaard werkkleding en veiligheidsschoenen volstaan meestal. De zware PBM (isolerende handschoenen, vlambooghelm) zijn nodig bij het spanningsloos MAKEN zelf en bij werken nabij spanningvoerende delen.
Hoe vaak moeten isolerende handschoenen gekeurd worden?
Periodiek volgens fabrikant en gebruiksintensiteit. Bij intensief gebruik elke 6 maanden elektrisch herkeurd. Daarnaast vóór elk gebruik een visuele controle en oppompproef op lekkage.
Wanneer is een vlambooghelm verplicht?
Bij schakelhandelingen aan hoogspanning en bij laagspanningswerk met verhoogd vlamboogrisico, zoals werken aan grote verdeelinrichtingen met hoge kortsluitvermogens. De risicoanalyse bepaalt de exacte grens.
Wie betaalt de PBM?
De werkgever. PBM moeten kosteloos verstrekt, gekeurd en vervangen worden. De medewerker is verplicht ze te gebruiken en defecten te melden.