Het verschil tussen NEN 3140 en NEN 3840
NEN 3140 en NEN 3840 zijn beide veiligheidsnormen voor werken aan elektrische installaties, maar ze dekken verschillende spanningsniveaus. In dit artikel leggen we uit wanneer welke norm geldt, wat de belangrijkste verschillen zijn, en hoe je omgaat met situaties waar beide normen samenkomen.
LS versus HS
| NEN 3140 | NEN 3840 | |
|---|---|---|
| Spanningsgebied | Laagspanning (tot 1 kV AC) | Hoogspanning (boven 1 kV AC) |
| Typische omgeving | Gebouwen, industrie LS | Stations, netten, MS/HS-installaties |
| Extra eisen | - | Aarden verplicht, schakelbrieven, veilige afstanden |
De spanningsgrens
Het verschil is fundamenteel gebaseerd op spanning:
- NEN 3140: laagspanning tot 1000 V AC of 1500 V DC
- NEN 3840: hoogspanning boven deze grenzen
In de praktijk betekent dat: alle installaties in normale kantoor-, bedrijfs- en woonomgevingen vallen onder NEN 3140. Middenspanningsstations (10 kV, 20 kV), hoogspanningsnetten (110 kV, 150 kV) en trafostations vallen onder NEN 3840.
Belangrijkste inhoudelijke verschillen
1. Aantonen spanningsloosheid
Bij laagspanning gebruik je de code SLA (Spanningsloosheid Aantonen). Één meting is voldoende. Bij hoogspanning geldt AAB (Afwezigheid Bedrijfsspanning aantonen). Een striktere procedure met stringentere veiligheidseisen rond de meting zelf.
2. Aarden
Bij hoogspanning moet je verplicht aarden na AAB. Met een aardingsgarnituur, in geaarde toestand. Bij laagspanning is aarden vaak wel gebruikelijk maar de eisen zijn minder strikt.
3. Selectieapparaat (SEL)
Alleen bij NEN 3840: na aarden breng je een selectieapparaat aan dat identificeert welke kabel of installatiedeel je gaat behandelen. Dit voorkomt fatale vergissingen bij complexe middenspanningsstations.
4. Persoonlijke beschermingsmiddelen
Bij NEN 3840 gelden zwaardere PBM-eisen:
- Vlambooghelm en gezichtsbescherming
- Volledig geïsoleerde handschoenen (hogere klasse)
- Vlambestendige overall
- Isolerende matten en tools
5. Veiligheidsafstanden
Bij hoogspanning gelden strikte minimumafstanden die groter worden naarmate de spanning stijgt. Bij 50 kV bijvoorbeeld: 1,5 meter minimum-afstand tot spanningsvoerende delen.
Wanneer gelden ze samen? Transformatoren
De grens tussen LS en HS verloopt fysiek door een transformator. Een 10 kV / 400 V trafo heeft:
- Primair (HS-zijde): 10 kV, valt onder NEN 3840
- Secundair (LS-zijde): 400 V, valt onder NEN 3140
Werken aan zo'n trafo betekent dat je met beide normen te maken hebt. Vandaar dat VP*** en hoger nodig is voor werk aan HS-eindgroepen.
Expert Tip van Ingmar: de meeste fouten bij trafo-onderhoud ontstaan doordat monteurs de spanningsloosheid alleen aan LS-zijde controleren, en vergeten dat er via inductie of parallel voeding nog HS-spanning aan de primaire zijde kan staan. Altijd beide zijden checken volgens de juiste norm.
Verschillende bevoegdheidsniveaus
Voor NEN 3140 kent men VP*, VP** (uitvoerend LS), IVWV** (verantwoordelijk LS).
Voor NEN 3840 komen daarbij VP*** en VP**** (uitvoerend HS), IVWV*** en IVWV**** (verantwoordelijk HS).
Belangrijk: een VP** mag nooit aan HS werken, ook niet 'even snel'. Er is geen 'onder toezicht' constructie voor spanning-grens overtreding.
Voor wie is welke norm relevant?
Alleen NEN 3140
- Elektromonteurs in installatie- en onderhoudsbedrijven
- Facility-medewerkers en huismeesters
- Onderhoudspersoneel in kantoren, winkels, horeca
- Industrie-monteurs die alleen aan LS werken
NEN 3140 én NEN 3840
- Monteurs bij energie-distributiebedrijven
- Netbeheerders (Enexis, Liander, Stedin, Westland)
- Industrieel onderhoud bij grote installaties (chemie, staal)
- Datacenter-monteurs (vaak eigen 10 kV distributie)
Hoe SwitchSkills aansluit
We bieden aparte trajecten per norm:
- VP examen voorbereiding: alle 4 VP-niveaus, inclusief HS
- IVWV examen voorbereiding: inclusief schakelbrief oefeningen voor HS
- Schakelbrief oefenen: met AI-feedback op je invullogica
Voor bedrijven met beide normen bieden we bedrijfslicenties met dashboard-tracking per norm en niveau.
Verder lezen
- Wat is een schakelplan en waarom is het verplicht?
- Wat is NEN 3140? Uitleg voor technici en bedrijven
Klaar voor de volgende stap? start met een gratis proefaccount.
Geschreven door Ingmar van Maurik, oprichter van SwitchSkills.nl. SwitchSkills helpt jaarlijks duizenden monteurs, IVWV'ers en bedrijven bij het behalen en behouden van hun NEN 3140/3840 bekwaamheid.
Veelgestelde vragen
Waar ligt de grens tussen NEN 3140 en NEN 3840?
Bij 1000 V AC / 1500 V DC. Alles daaronder is NEN 3140 (laagspanning), alles daarboven NEN 3840 (hoogspanning).
Mag een VP** werken aan een trafo?
Aan de LS-zijde ja, mits de trafo spanningsloos is (SLA aan LS-zijde + AAB aan HS-zijde). Aan de HS-zijde nee. Daar heb je minimaal VP*** voor nodig.
Zijn AAB en SLA hetzelfde?
Nee. SLA (Spanningsloosheid Aantonen) is voor LS en heeft één meting. AAB (Afwezigheid Bedrijfsspanning Aantonen) is voor HS en volgt een strengere procedure. Met verplicht aarden en selectie-apparaat daarna.
Kan ik één examen doen voor beide normen?
Ja, VP*** en VP**** dekken beide normen tegelijk. Je slaagt dan voor het VP-examen op dat niveau, en bent bevoegd voor werkzaamheden onder beide normen tot dat niveau.