Hoe werkt een aardlekschakelaar?
De aardlekschakelaar is de belangrijkste levensredder in elke installatie. En een gegarandeerd examenonderwerp voor VP-kandidaten. In dit artikel leggen we de werking uit, de verschillende types, en hoe je hem correct test.
RCD-typen in het kort
| Type | Toepassing |
|---|---|
| 30 mA | Persoonbescherming (standaard in woningen) |
| 300 mA | Brandbescherming |
| Type A | Wissel- en pulserende gelijkreststroom |
| Type B | Ook gladde DC-reststroom (o.a. laadpalen, PV) |
Het principe: stroombalans meten
Een aardlekschakelaar vergelijkt continu de stroom die heen gaat (fase) met de stroom die terug komt (nul). In een gezonde kring zijn die exact gelijk: alles wat erin gaat, komt terug.
Lekt er stroom weg. Bijvoorbeeld via een defect apparaat door een mens naar aarde. Dan komt er minder terug dan er heen ging. Dat verschil heet de lekstroom of verschilstroom.
De somtransformator
Het hart van de aardlekschakelaar is een ringkern (somtransformator) waar zowel de fase- als nulgeleider doorheen lopen. Zijn de stromen gelijk, dan heffen hun magnetische velden elkaar op. Bij een verschil ontstaat een netto magnetisch veld, dat een spanningetje induceert in een detectiespoel. Overschrijdt dat de drempel, dan ontgrendelt het schakelmechanisme en schakelt de aardlekschakelaar binnen ~25-40 milliseconden uit.
Waarom 30 mA?
De gevoeligheid van 30 mA is gekozen op basis van wat een menselijk lichaam overleeft:
- Tot ~10 mA: voelbaar, spierverkramping mogelijk
- 10-30 mA: loslaten kan al niet meer lukken, ademhalingsproblemen
- Boven 30-50 mA: risico op hartkamerfibrilleren, levensgevaarlijk
Een 30 mA aardlekschakelaar die binnen 40 ms uitschakelt, blijft binnen de veilige zone van de stroom-tijd-curve (IEC 60479).
300 mA: brandbeveiliging
Aardlekschakelaars van 300 mA beschermen geen mensen maar tegen brand: sluimerende aardfouten die warmte ontwikkelen. Je ziet ze als hoofdschakelaar in verdeelinrichtingen, met 30 mA groepsgewijs erachter.
Types: AC, A, B en F
Niet elke aardlekschakelaar detecteert elke foutstroom:
- Type AC: alleen zuivere wisselstroomfouten. In Nederland niet meer toegestaan voor nieuwe installaties.
- Type A: wisselstroom + pulserende gelijkstroom. De standaard voor huishoudelijke en kantoorinstallaties.
- Type F: als A, plus fouten met hogere frequenties (frequentieregelaars, warmtepompen).
- Type B: detecteert ook zuivere gelijkstroomfouten. Verplicht bij o.a. EV-laadpunten en veel omvormers.
Expert Tip van Ingmar: dit is een klassieke examenvraag én praktijkfout: een EV-laadpunt of PV-omvormer achter een type A aardlekschakelaar. Een DC-foutstroom kan de ringkern van een type A "voormagnetiseren" waardoor hij blind wordt. Ook voor AC-fouten. Daarom type B (of een laadpunt met ingebouwde DC-detectie ≥6mA).
Testen volgens NEN 3140
De testknop (maandelijks advies)
De testknop maakt intern een kunstmatige lekstroom. Schakelt de aardlekschakelaar uit, dan werkt het mechanisme. Let op: dit test niet de gevoeligheid of uitschakeltijd, alleen of het mechaniek beweegt.
Meting bij inspectie
Bij een NEN 3140 inspectie meet je met een installatietester:
- Uitschakelstroom: moet liggen tussen 50% en 100% van de nominale waarde (15-30 mA bij een 30 mA type)
- Uitschakeltijd: maximaal 300 ms bij nominale lekstroom (meestal 20-40 ms in de praktijk)
Een aardlekschakelaar die pas bij 45 mA uitschakelt of er 500 ms over doet, is afgekeurd. Ook al lijkt hij met de testknop prima te werken.
Veelvoorkomende storingen
- Uitval bij vocht: lekstroom via vochtige apparatuur of buiteninstallaties. Meestal een echte fout, geen 'lastige aardlek'.
- Sluipende cumulatieve lekstroom: veel moderne apparaten lekken elk een paar mA via hun ontstoringsfilters. Samen kan dat een 30 mA schakelaar op scherp zetten.
- Nul-aarde verwisseling: leidt tot direct of onverklaarbaar uitschakelen.
Verder leren
De aardlekschakelaar komt uitgebreid terug in onze theorie en oefenvragen. Inclusief de type-keuzes en meetwaarden die je op het examen moet kennen. Oefen mee via VP examen voorbereiding.
Verder lezen
- Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) bij elektrisch werk
- Risicoanalyse bij elektrische werkzaamheden
Klaar voor de volgende stap? start met een gratis proefaccount.
Geschreven door Ingmar van Maurik, oprichter van SwitchSkills.nl. SwitchSkills helpt jaarlijks duizenden monteurs, IVWV'ers en bedrijven bij het behalen en behouden van hun NEN 3140/3840 bekwaamheid.
Veelgestelde vragen
Wat doet een aardlekschakelaar precies?
Hij vergelijkt continu de heengaande stroom (fase) met de terugkomende stroom (nul). Wijkt dat meer af dan de nominale waarde (meestal 30 mA), dan schakelt hij binnen milliseconden uit.
Wat is het verschil tussen een 30 mA en 300 mA aardlekschakelaar?
30 mA beschermt personen tegen elektrocutie. 300 mA beschermt tegen brand door sluimerende aardfouten en wordt gebruikt als voorliggende beveiliging in verdeelinrichtingen.
Wanneer heb je een type B aardlekschakelaar nodig?
Bij installaties die gelijkstroomfouten kunnen veroorzaken, zoals EV-laadpunten en bepaalde omvormers. Een type A kan door DC-foutstroom 'blind' worden en is daar niet veilig.
Is de testknop voldoende als test?
Nee. De testknop controleert alleen of het mechanisme beweegt. Bij een NEN 3140 inspectie meet je ook de werkelijke uitschakelstroom (50-100% van nominaal) en de uitschakeltijd (max 300 ms).
Waarom valt mijn aardlekschakelaar steeds uit?
Meestal een echte lekstroom: een defect of vochtig apparaat, beschadigde bekabeling, of de optelsom van kleine lekstromen van veel moderne apparaten samen. Groepsgewijs uitschakelen helpt de veroorzaker te vinden.