NEN 3140 en NEN 3840 examenonderwerpen per niveau (2026)
Dit is het complete overzicht van alle examenonderwerpen voor de NEN 3140 en NEN 3840 persoonscertificering, gebaseerd op de officiële beoordelingseisen STIPEL-20001:2026B. Sinds 1 juli 2025 werkt STIPEL met het sterrensysteem: zeven certificaten van VP* (uitvoerend onder toezicht, het voormalige VOP) tot IVWV**** (volledige verantwoordelijkheid hoog- en laagspanning). Per niveau vind je hieronder de exacte onderwerpenclusters, het examenformat en de aanbevolen oefenstrategie.
Hoe zit het sterrensysteem in elkaar?
| Certificaat | Oude benaming | Bevoegdheid | Spanning |
|---|---|---|---|
| VP* | VOP Laagspanning | Uitvoerend, onder toezicht | LS (< 1.000 V AC) |
| VP** | VP Laagspanning | Zelfstandig uitvoerend | LS |
| VP*** | VP Laag- en Hoogspanning | Zelfstandig uitvoerend | LS + HS eindgroepen |
| VP**** | VP Hoog- en Laagspanning | Zelfstandig uitvoerend | LS + HS volledig |
| IVWV** | IV/WV Laagspanning | Verantwoordelijk, schakelbrief | LS |
| IVWV*** | IV/WV LS + HS eindgroepen | Verantwoordelijk, schakelbrief | LS + HS eindgroepen |
| IVWV**** | IV/WV Hoog- en Laagspanning | Verantwoordelijk, schakelbrief | LS + HS volledig |
Let op: losse VOP-certificaten worden door STIPEL niet meer afgegeven. De VOP-rol valt onder het VP*-profiel. In de praktijk blijft de VOP-functie bestaan; certificering verloopt dan via het VP*-examen of niet-STIPEL trajecten.
Welke onderwerpen komen op élk examen terug?
Vier basisclusters zijn op alle niveaus verplichte kost:
- Elektrische gevaren en risico's: werking van stroom op het lichaam (drempelwaarden, loslaatstroom, hartfibrillatie), soorten gevaren (aanraking, vlamboog, inductie), risicofactoren en veilige spanningsgrenzen (SELV/PELV)
- De 5 veiligheidsregels: vrijschakelen, vergrendelen, controleren op spanning, aarden en kortsluitverbinden (verplicht bij HS), afschermen van aangrenzende delen. Dé meest getoetste procedure op alle niveaus.
- PBM's: isolerende handschoenen (klasse 00 t/m 4), veiligheidsschoenen, vlamboogbescherming, VDE-gekeurd gereedschap, isolerende mat
- Wet- en regelgeving: Arbowet, Arbobesluit art. 3.4/3.5, NEN-EN 50110-1 (Europese basisnorm) en de Nederlandse aanvullingen NEN 3140 (LS) en NEN 3840 (HS)
VP*: uitvoerend onder toezicht (voormalig VOP)
Voor medewerkers die eenvoudige elektrische handelingen uitvoeren onder toezicht van een VP** of hoger.
| Cluster | Onderwerpen |
|---|---|
| Basiskennis elektriciteit | Wet van Ohm, spanning/stroom/weerstand/vermogen, serie- en parallelschakeling |
| Herkennen van installaties | Groepenkast, zekeringen, aardlekschakelaars, stopcontacten, verlichting |
| Veiligheidsregels | De 5 veiligheidsregels; wat mag wel/niet zonder toezicht |
| PBM's | Verplichte middelen per type werkzaamheid |
| Melden en communiceren | Onveilige situaties melden, rapporteren |
| Eerste hulp bij elektriciteit | Handelen bij een incident, reanimatie, 112 |
Examenformat: theorie (meerkeuze), geen praktijkexamen.
VP**: zelfstandig vakbekwaam laagspanning
De standaard voor elektromonteurs die zelfstandig aan LS-installaties werken.
| Cluster | Onderwerpen |
|---|---|
| Elektrotechnische theorie | Wisselstroom, driefasensystemen, vermogensfactor, trafo's, motoren |
| Installatiecomponenten | Zekeringen, RCD's, vermogensschakelaars, contactoren, relais |
| Spanningsloos werken | 5 veiligheidsregels volledig toepassen, meetinstrumenten |
| Schakelen | Af- en inschakelprocedures voor groepen en hoofdschakelaars |
| Werken onder spanning | Wanneer toegestaan, verplichte maatregelen |
| Aarding en beveiliging | TN-C, TN-S, TT en IT-stelsels; beschermingsklassen |
| Schakelschema's lezen | Eenlijnschema, situatieschema, bedradingsschema |
| Meten en testen | Isolatie-, continuïteits- en spanningsmeting, stroomtang |
| Organisatie | Aanwijsbeleid, werkvergunning, communicatie met WV/IV |
Examenformat: theorie (meerkeuze) + praktijkexamen (installatie spanningsloos maken en inschakelen).
VP*** en VP****: hoogspanningsbevoegdheid
Bovenop de volledige VP**-stof komen de HS-clusters:
- Hoogspanningstheorie: middenspanning, HS-kabels en -lijnen, transformatorstations
- Gevaren van HS: vlamboog, inductie, capacitieve koppeling, veilige afstanden (DL-waarden)
- Aarden bij HS: aard- en kortsluitgarnituur, aardingsprocedures
- HS-schakelinstallaties: vermogensschakelaars, lastscheiders, aardingsschakelaars
- Werkvergunning HS: inhoud en gebruik
- VP** extra**: schakelhandelingen in distributienetten, stations en cabines
De grens tussen *** en ****: drie sterren dekt HS-eindgroepen (zoals trafovelden), vier sterren het volledige HS-net. Zie de niveauverschillen.
IVWV** t/m IVWV****: verantwoordelijk en schakelbrief
De IVWV-examens toetsen bovenop het VP-niveau de verantwoordelijkheidsrol:
- Rollen IV en WV: eindverantwoordelijkheid installatie vs werkproces
- Schakelbrief: opstellen, controleren en goedkeuren conform NEN 3140/3840, in het Uniforme model Béta (verplicht per 1 juli 2026)
- Werkvergunning: inhoud, uitgifte en retournering
- Aanwijzen van personeel: wie mag welke rol vervullen
- Risicoanalyse, noodsituaties, communicatie: inclusief ploegenwisseling en afstemming met derden
- IVWV/*** extra**: HS-schakelbrieven en HS-aardingsprocedures
Examenformat: theorie + praktijkexamen (schakelbrief opstellen en uitvoeren op een proefopstelling met eenlijnschema).
Zo oefen je per niveau op SwitchSkills
- VP*: start met basiskennis elektriciteit en de 5 veiligheidsregels; focus op gevaarherkenning en PBM-keuze
- VP**: verdiep driefasensystemen, aardingsstelsels (TN/TT/IT) en schema's lezen; oefen de spanningsloos-procedure
- VP*/*****: voeg de HS-theorie toe: veilige afstanden, aarden bij HS, schakelinstallaties
- IVWV**: focus op de schakelbrief: opstellen, controleren, goedkeuren in het Béta-model
- IVWV*/*****: combineer LS- en HS-schakelbrieven op complexe eenlijnschema's
Elke oefencategorie op SwitchSkills is direct aan deze STIPEL-clusters gekoppeld. Van VP examen oefenen tot IVWV met schakelbrief-simulatie. Start met een gratis proefaccount.
Expert Tip: print dit overzicht en vink per cluster af wat je beheerst. Wie per onderwerp boven de 80% scoort in oefenvragen, kan dat cluster afvinken en gericht verder.
Geschreven door Ingmar van Maurik, oprichter van SwitchSkills.nl. Bron: STIPEL-20001:2026B Beoordelingseisen voor persoonscertificatie NEN 3140 en NEN 3840 (stipel.nl), geraadpleegd juli 2026.
Veelgestelde vragen
Welke onderwerpen komen op elk NEN 3140 examen terug?
Vier basisclusters: elektrische gevaren en risico's, de 5 veiligheidsregels (vrijschakelen, vergrendelen, controleren, aarden, afschermen), PBM's en wet- en regelgeving (Arbowet, Arbobesluit, NEN-EN 50110-1).
Wat is het verschil tussen het VP*- en VP**-examen?
VP* (het voormalige VOP-profiel) toetst basiskennis en werken onder toezicht. Alleen theorie. VP** toetst zelfstandig werken: driefasensystemen, aardingsstelsels, meten en schema's lezen, plus een praktijkexamen spanningsloos maken.
Heeft het IVWV-examen een praktijkgedeelte?
Ja: naast theorie stel je op een proefopstelling met eenlijnschema een schakelbrief op en voer je die uit. Vanaf 1 juli 2026 verplicht in het Uniforme Schakelbericht model Béta.
Bestaat het VOP-certificaat nog bij STIPEL?
Nee, losse VOP-certificaten worden niet meer afgegeven. De VOP-rol valt sinds het sterrensysteem (1 juli 2025) onder het VP*-profiel. De functie zelf blijft in de praktijk bestaan.
Waar vind ik de officiële beoordelingseisen?
In STIPEL-20001:2026B, de beoordelingseisen voor persoonscertificatie NEN 3140 en NEN 3840, gepubliceerd op stipel.nl.