NEN 3140 Aanwijsbeleid: hoe stel je het op?
Een aanwijsbeleid is het document waarmee een werkgever formeel vastlegt wie binnen de organisatie welke elektrische bevoegdheid heeft. Zonder aanwijsbeleid voldoe je niet aan NEN 3140. Met dit stappenplan zet je een compleet en werkbaar aanwijsbeleid op.
Waarom een aanwijsbeleid?
De Arbowet verplicht werkgevers tot het inzetten van aantoonbaar bekwaam personeel. NEN 3140 concretiseert dat: de werkgever moet iemand formeel aanwijzen voor elke elektrische rol.
Zonder aanwijsbeleid:
- Ontbreekt de wettelijke basis voor je personeelsinzet
- Ben je bij incidenten kwetsbaar (aansprakelijkheid)
- Weten medewerkers zelf niet wat wel/niet mag
- Kan de Arbeidsinspectie tekortkomingen vaststellen
Met aanwijsbeleid:
- Ligt verantwoordelijkheid formeel vast
- Weet iedereen wat zijn/haar bevoegdheden zijn
- Kun je bij een audit direct laten zien dat je aan NEN 3140 voldoet
- Ben je juridisch beschermd (mits correct opgevolgd)
Welke rollen leg je vast?
NEN 3140 kent vier rollen die je in je aanwijsbeleid moet benoemen:
1. Installatieverantwoordelijke (IV)
Verantwoordelijk voor de veiligheid van een specifieke installatie of installatie-gedeelte. Vaak de facilitair manager of hoofd technische dienst.
2. Werkverantwoordelijke (WV)
Verantwoordelijk voor de veilige uitvoering van specifieke werkzaamheden. Kan per project verschillen.
3. Vakbekwaam Persoon (VP)
Voert zelfstandig werkzaamheden uit. Verschillende niveaus: VP*, VP**, VP***, VP****.
4. Voldoende Onderricht Persoon (VOP)
Werkt onder toezicht van een VP. Basisniveau voor iedereen die in of nabij installaties werkt.
Expert Tip van Ingmar: één persoon kan meerdere rollen bekleden. Bij kleine bedrijven zie je vaak dat één iemand tegelijk IV, WV en VP is. Prima. Leg het maar duidelijk vast.
Stappenplan aanwijsbeleid opstellen
Stap 1: Inventariseer je installaties
Maak een overzicht van alle elektrische installaties in je bedrijf:
- Hoofdverdeling en groepenkasten
- Machines en productie-apparatuur
- Bijzondere installaties (noodstroom, UPS, laadpalen)
- Buitenverlichting en klimaatinstallaties
Bepaal per installatie: welk spanningniveau, wie werkt eraan, hoe vaak.
Stap 2: Inventariseer je personeel
Wie werkt aan of nabij deze installaties? Denk breed:
- Eigen onderhoudsdienst
- Productie- of operationeel personeel
- Facility en schoonmaak (VOP-niveau!)
- Externe monteurs en inhuur
- Bezoekers en aannemers
Stap 3: Bepaal per medewerker de benodigde rol
Voor elk personeelslid: welke rol past bij hun werkzaamheden?
Vuistregels:
- VOP: mag in installatieruimtes komen, hulpwerkzaamheden onder toezicht
- VP*: kan bedienen, eenvoudig meten (montagemedewerker)
- VP**: spanningsloos werken (elektromonteur)
- VP, VP***: HS-werkzaamheden (specialistisch)
- IVWV: leiding geeft aan VP's, tekent werkvergunningen
Stap 4: Documenteer de aanwijzing
Voor elke rol maak je een schriftelijke aanwijzing. Deze bevat:
- Naam en functie medewerker
- Toegewezen rol (bv. "VP** aan LS-installaties productielijn A")
- Ingangsdatum en geldigheid (meestal 3 jaar)
- Bijgevoegd: kopie van geldig certificaat
- Handtekening werkgever en medewerker
Stap 5: Communicatie en training
Zorg dat elke medewerker begrijpt wat hun aanwijzing inhoudt:
- Wat mag ik wel/niet doen?
- Wie is mijn toezichthouder (IVWV)?
- Wat moet ik doen bij twijfel?
Een goed aanwijsbeleid heeft geen zin als medewerkers niet weten wat hun rol precies inhoudt.
Stap 6: Actueel houden
Herzie het aanwijsbeleid minimaal jaarlijks:
- Nieuwe medewerkers toevoegen
- Vertrekkers verwijderen
- Certificaten hernieuwen
- Installatie-wijzigingen doorvoeren
Voorbeeld invulling (klein installatiebedrijf)
Stel: een installatiebedrijf met 8 monteurs en een eigenaar.
| Persoon | Rol | Bevoegdheid |
|---|---|---|
| Eigenaar | IV + IVWV*** | LS + eindgroepen HS klanten |
| Voorman | WV + VP*** | Complexere klussen, teamleider |
| 4× monteur | VP** | Onderhoud, spanningsloos werken |
| 2× monteur (junior) | VP* | Eenvoudige werkzaamheden |
| Administratief | VOP | Kantoor, geen installatiewerk |
Hoe SwitchSkills helpt
Wij bieden een compliance dashboard dat je aanwijsbeleid ondersteunt:
- Overzicht welke rol elke medewerker heeft
- Wanneer certificaten verlopen
- Automatische herinneringen voor hercertificering
- CSV-export voor audits en jaarlijkse review
Voor het opstellen van je aanwijsbeleid hebben we een template beschikbaar. Vraag dit aan via support@switchskills.nl.
Verder lezen
- Wat is het verschil tussen NEN 3140 en SCIOS Scope 8/10?
- Het verschil tussen NEN 3140 en NEN 3840 (Laagspanning vs Hoogspanning)
Klaar voor de volgende stap? train gericht via VP-examen oefenen en start met een gratis proefaccount.
Geschreven door Ingmar van Maurik, oprichter van SwitchSkills.nl. SwitchSkills helpt jaarlijks duizenden monteurs, IVWV'ers en bedrijven bij het behalen en behouden van hun NEN 3140/3840 bekwaamheid.
Veelgestelde vragen
Is een aanwijsbeleid wettelijk verplicht?
Ja. NEN 3140 verplicht formele aanwijzing van de IV, WV, VP en VOP rollen. Zonder aanwijsbeleid voldoe je niet aan de norm en indirect niet aan de Arbowet.
Wie mag een aanwijsbeleid opstellen?
De werkgever is verantwoordelijk. Voor de inhoud kun je een IVWV of externe adviseur inschakelen. Uiteindelijk tekent de werkgever de aanwijzingen.
Hoe vaak moet ik het aanwijsbeleid updaten?
Minimaal jaarlijks. Bij personeelswisselingen, certificeringsverlopen of installatiewijzigingen ook tussentijds. Een goede compliance-tool automatiseert dit proces.
Kan één persoon meerdere rollen hebben?
Ja. Bij kleine bedrijven is één persoon vaak tegelijk IV, WV en VP. Zolang je het formeel vastlegt en de betreffende bevoegdheden hebt, is dat prima.
Wat kost het opstellen van een aanwijsbeleid?
Als je zelf een template gebruikt: enkele uren werk. Uitbesteden aan een adviseur: €500 - €1500 afhankelijk van bedrijfsgrootte. SwitchSkills stelt gratis een template beschikbaar voor bedrijfslicentiehouders.