Is NEN 3140 wettelijk verplicht? De Arbowet uitgelegd
Kort antwoord: NEN 3140 is niet formeel verplicht in de wet, maar de Arbowet verplicht wél tot veilig werken met elektrische installaties. NEN 3140 is de erkende invulling om aan die Arbowet-verplichting te voldoen. In de praktijk is de norm daarmee de facto verplicht.
De juridische keten
| Niveau | Wat het zegt |
|---|---|
| Arbowet | Werkgever moet veilig werken borgen |
| Arbobesluit art. 3.4/3.5 | Specifiek: elektrische veiligheid |
| NEN 3140 | De erkende invulling ('vermoeden van naleving') |
De Arbowet: de wettelijke basis
De Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) is de wettelijke fundament. Deze wet verplicht werkgevers om:
- Voor veilige arbeidsomstandigheden te zorgen
- Alleen bekwame medewerkers in te zetten voor risicovolle taken
- Bij risico's een RI&E (Risico-Inventarisatie en -Evaluatie) uit te voeren
- Voldoende instructie en toezicht te bieden
Voor elektrische installaties valt hieronder: iedereen die aan of nabij elektrische installaties werkt moet aantoonbaar bekwaam zijn, en die installaties moeten aantoonbaar veilig zijn.
Waarom NEN 3140 de facto verplicht is
De Arbowet noemt geen specifieke norm, maar wél het begrip "stand der techniek". Dat betekent: werkgevers moeten de meest recente, algemeen aanvaarde veiligheidsaanpak volgen.
Voor laagspanning is die "stand der techniek" onbetwist: NEN 3140. Voor hoogspanning: NEN 3840.
Expert Tip van Ingmar: in de rechtspraak zien we consequent dat rechters NEN 3140 als toetssteen gebruiken bij arbeidsongevallen. Zeg je dat je 'niet aan NEN 3140 doet', dan moet je bij een incident kunnen bewijzen dat je iets beters deed. Vrijwel niemand kan dat.
Twee kanten van de verplichting
1. Persoonscertificering (VP, VOP, IVWV)
Iedereen die werkt aan of nabij elektrische installaties heeft een aantoonbare bekwaamheid nodig:
- Leek: mag niets doen aan installaties
- VOP: Voldoende Onderricht Persoon, onder toezicht
- VP: Vakbekwaam Persoon, zelfstandig
- IVWV: Installatie- of Werkverantwoordelijke, geeft toezicht
2. Installatie-inspectie
De installatie zelf moet periodiek geïnspecteerd worden. NEN 3140 stelt hier ook eisen aan: inspectieintervallen zijn afhankelijk van gebruik en omgeving, meestal 1 tot 5 jaar.
Voor wie geldt dit precies?
Elke werkgever met elektrische installaties in de werkomgeving. Dat is dus praktisch alle bedrijven:
- Kantoor: installaties door onderhoudspersoneel bereikbaar
- Winkel of horeca: keukens, apparatuur, verlichting
- Industrie: productielijnen, machines
- Bouw: bouwplaatsen, tijdelijke voorzieningen
- Zorg: medische installaties, noodstroom
- Transport: laadinfrastructuur, garages
Zelfs een klein bedrijf met "alleen kantoor" valt onder de Arbowet. Al is de invulling daar simpeler (bijvoorbeeld: één VP voor onderhoud, VOP voor overig personeel).
Wat gebeurt er bij niet-naleving?
Bij overtredingen kan de Nederlandse Arbeidsinspectie boetes opleggen. Maar veel ernstiger: bij een arbeidsongeval met letsel kan de werkgever strafrechtelijk vervolgd worden voor dood door schuld of zwaar lichamelijk letsel.
Verzekeringen kunnen bovendien uitkering weigeren als blijkt dat je niet aan de norm hebt voldaan.
Praktische stappen voor werkgevers
- RI&E uitvoeren: inventariseer welke elektrische risico's er zijn
- Aanwijsbeleid opstellen: leg vast wie welke rol heeft (VOP/VP/IVWV)
- Training regelen: zorg dat het benodigde personeel gecertificeerd wordt
- Documentatie op orde: certificaten, inspectieverslagen, herinstructie-registratie
- Jaarlijkse review: is je aanwijsbeleid nog actueel?
Hoe SwitchSkills helpt bij compliance
Wij helpen zowel individuele monteurs als bedrijven aan hun NEN 3140/3840 verplichting te voldoen:
- Complete online voorbereiding voor VP, IVWV en VOP examens
- Compliance dashboard voor bedrijven: overzicht van alle certificeringen
- Automatische reminders voor jaarlijkse herinstructie en 3-jarige hercertificering
- CSV-export voor audits en interne rapportage
Verder lezen
- NEN 3140 compliance: wat moet je regelen?
- NEN 3140 en zzp'ers: wat zijn je verplichtingen als zelfstandige?
Klaar voor de volgende stap? train gericht via VP-examen oefenen en start met een gratis proefaccount.
Geschreven door Ingmar van Maurik, oprichter van SwitchSkills.nl. SwitchSkills helpt jaarlijks duizenden monteurs, IVWV'ers en bedrijven bij het behalen en behouden van hun NEN 3140/3840 bekwaamheid.
Veelgestelde vragen
Is NEN 3140 wettelijk verplicht?
Niet direct. De Arbowet verplicht veilig werken met elektrische installaties. NEN 3140 is de erkende standaardinvulling, waardoor de norm in de praktijk de facto verplicht is.
Wat gebeurt er als ik NEN 3140 negeer?
Bij een arbeidsongeval kun je aansprakelijk gesteld worden voor het niet volgen van de 'stand der techniek'. Boetes en strafrechtelijke vervolging zijn mogelijk. Verzekeringen kunnen uitkering weigeren.
Geldt NEN 3140 ook voor kleine bedrijven?
Ja. Elke werkgever met elektrische installaties in de werkomgeving valt onder de Arbowet. De invulling kan simpel zijn (één VP voor onderhoud) maar moet aantoonbaar zijn.
Wat is het verschil tussen Arbowet en NEN 3140?
De Arbowet is een wet met algemene veiligheidsverplichtingen. NEN 3140 is een technische norm die concreet invult hoe je aan de wettelijke veiligheidseis voldoet voor laagspanningsinstallaties.
Wie moet certificaat halen bij mij in het bedrijf?
Iedereen die werkt aan of nabij elektrische installaties. VOP voor mensen onder toezicht, VP voor uitvoerend personeel, IVWV voor eindverantwoordelijken en toezichthouders.