Wie mag een schakelbrief opstellen?
Een schakelbrief wordt opgesteld door de Werkverantwoordelijke (WV) en goedgekeurd door de Installatieverantwoordelijke (IV), beiden formeel aangewezen conform NEN 3140 of NEN 3840. De uitvoering van de stappen gebeurt door een Vakbekwaam Persoon (VP) met het passende sterrenniveau. Op deze pagina: wie wat mag, welke certificering daarbij hoort en hoe de rollen samenwerken van opstellen tot aftekenen.
De rolverdeling in één tabel
| Rol | Taak bij de schakelbrief | Vereiste certificering |
|---|---|---|
| Werkverantwoordelijke (WV) | Opstellen, instrueren, toezien | IVWV op passend niveau |
| Installatieverantwoordelijke (IV) | Goedkeuren, installatie-kennis borgen | IVWV op passend niveau |
| Vakbekwaam Persoon (VP) | Stappen uitvoeren, aftekenen per stap | VP** t/m VP**** naar spanning |
| VOP | Geen rol bij schakelbrief | : |
Eén persoon kan meerdere rollen vervullen (WV én IV bij kleinere organisaties), mits beide formeel zijn aangewezen.
Wat doet de Werkverantwoordelijke precies?
De WV vertaalt de werkopdracht naar een veilige schakelvolgorde:
- Bestudeert het actuele eenlijnschema van de installatie
- Bepaalt de uitgangssituatie en het gewenste eindresultaat
- Schrijft de stappen uit met de juiste volgorde, codes en borging
- Legt de brief ter goedkeuring voor aan de IV
- Instrueert de uitvoerende VP('s) en houdt toezicht tijdens de uitvoering
Voor het opstellen op hoogspanningsniveau is minimaal IVWVvereist (eindgroepen) of IVWV* (volledig HS). Zie het STIPEL sterrensysteem.
Waarom moet de IV goedkeuren?
De IV kent de installatie als geheel: parallelle voedingen, afhankelijkheden met andere afnemers, actuele wijzigingen die nog niet in het schema staan. De goedkeuring is een onafhankelijke tweede blik. De kern van het vier-ogen-principe bij schakelhandelingen. Zonder IV-handtekening is de schakelbrief niet geldig.
Mag een VP zelf een schakelbrief opstellen?
Nee. Een VP voert uit maar stelt niet op. In de praktijk denkt een ervaren VP vaak mee, en dat is waardevol, maar de formele verantwoordelijkheid voor het document ligt bij de WV. Een VP die zonder goedgekeurde schakelbrief "zelf even de volgorde bedenkt" bij een complexe schakeling, opereert buiten zijn bevoegdheid.
Expert Tip van Ingmar: het vier-ogen-principe faalt het vaakst bij de eenmans-WV/IV in kleinere bedrijven: dezelfde persoon stelt op én keurt goed. Formeel toegestaan als beide aanwijzingen kloppen, maar de veiligheidswinst van de tweede blik verdwijnt. Mijn advies: laat in die situatie een tweede IVWV'er. Desnoods extern of van een zusterlocatie. Meelezen bij HS-werk en complexe LS-schakelingen.
Wie tekent wat af?
- IV tekent de brief goed vóór uitvoering
- VP tekent elke uitgevoerde stap af tijdens de uitvoering
- WV tekent de eindsituatie af na afloop
Deze aftekenketen maakt achteraf exact reconstrueerbaar wie wat wanneer deed. Essentieel bij audits en incidentonderzoek.
Zelf WV of IV worden?
Het opstellen en beoordelen van schakelbrieven is kernstof van het IVWV-examen. Bereid je voor met onze IVWV examenvoorbereiding inclusief schakelbrief-simulaties, of start met een gratis proefaccount.
Geschreven door Ingmar van Maurik, oprichter van SwitchSkills.nl. Bronnen: NEN 3140, NEN 3840, STIPEL examendocumentatie (stipel.nl), Arboportaal. Laatst gecontroleerd: juli 2026.
Veelgestelde vragen
Wie mag een schakelbrief opstellen?
De Werkverantwoordelijke (WV), formeel aangewezen conform NEN 3140/3840 met een passend IVWV-certificaat. De Installatieverantwoordelijke (IV) moet de brief goedkeuren vóór uitvoering.
Mag een VP een schakelbrief opstellen?
Nee. Een VP voert de stappen uit en tekent ze af, maar het opstellen is voorbehouden aan de WV. Meedenken mag, de formele verantwoordelijkheid ligt bij de WV.
Mag één persoon WV én IV zijn?
Ja, mits beide rollen formeel zijn aangewezen. Het vier-ogen-principe verliest dan wel kracht; bij HS-werk is een tweede meelezende IVWV'er sterk aan te raden.
Welk certificaat heb je nodig om schakelbrieven voor hoogspanning op te stellen?
Minimaal IVWV*** voor HS-eindgroepen (zoals trafovelden) en IVWV**** voor volledige hoogspanning, conform het STIPEL sterrensysteem.
Wie tekent de schakelbrief af?
Drie handtekeningen: de IV keurt vooraf goed, de uitvoerende VP tekent elke stap af tijdens uitvoering, en de WV tekent de eindsituatie af na afloop.