Wat staat er in een schakelbrief? De vaste onderdelen uitgelegd
Een schakelbrief volgens het Uniforme Schakelbericht (STIPEL model Béta, standaard per 1 juli 2026) bestaat uit kopgegevens, een uitgangssituatie en genummerde schakelstappen met vaste kolommen: spanning, locatie, veld, richting, test/meting, borging, component, handeling en gevolg. Elke kolom heeft een veiligheidsfunctie. Op deze pagina lopen we alle onderdelen langs, inclusief de codes die je moet kennen.
De kopgegevens
Bovenaan elk schakelbericht staan de verantwoordelijkheden en de context:
- Installatie en tekening: welk eenlijnschema hoort erbij (versienummer!)
- Opsteller: de Werkverantwoordelijke (WV), met datum
- Goedkeurder: de Installatieverantwoordelijke (IV), met handtekening
- Uitvoerder(s): de VP('s) die de stappen uitvoeren
- Doel: wat wordt er uit of in bedrijf genomen en waarom
De kolommen per schakelstap
| Kolom | Functie | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Nr. | Dwingende volgorde | 1, 2, 3... |
| Spanning | LS of HS: bepaalt de procedures | LS |
| Locatie | Waar de handeling plaatsvindt | LVK 2.1 |
| Veld | Het exacte veld in de installatie | 6 |
| Richting | Naar welk installatiedeel | LVK 2.2 |
| Test en/of meting | Controle vóór de handeling | CSWS |
| Borging | Beveiligen of vrijgeven | BA |
| Component | Waarmee geschakeld wordt | Vermogensschakelaar |
| (Schakel)handeling | Wat er gebeurt | Afschakelen en scheiden |
| Test en/of meting (na) | Controle ná de handeling | SLA |
| Gevolg | De nieuwe status | Afgeschakeld en gescheiden |
De test- en meetcodes
Deze codes moet je foutloos kennen. Ze zijn vaste examenstof:
- CS: Controleren op spanning
- CSWS: Controleren op spanning aan weerszijden van de schakelaar (bij ringen)
- SLA: Spanningsloosheid aantonen (laagspanning)
- AAB: Afwezigheid bedrijfsspanning aantonen (hoogspanning)
- FA: Fasegelijkheid aantonen (bij koppelen/ring sluiten)
- SM / DV / DR: Spanning meten, draaiveld bepalen, draairichting beoordelen
- BPR / IM: Beproeven, isolatieweerstand meten (bij inbedrijfname)
- SEL: Selectie-apparaat aanbrengen (HS, in geaarde toestand)
De borgingscodes: BA (beveiligen tegen inschakelen + bord/label plaatsen) en BV (beveiliging en bord verwijderen).
Waarom is de gevolg-kolom zo belangrijk?
De gevolg-kolom ("Afgeschakeld en gescheiden", "Aarding aangebracht") beschrijft de nieuwe toestand van de installatie na elke stap. Daarmee kan iedereen. Ook bij een wisseling van dienst. Exact zien in welke staat de installatie zich bevindt. Bij incidentonderzoek is deze kolom vaak doorslaggevend.
Expert Tip van Ingmar: de kolom die kandidaten het vaakst fout invullen is richting. Onthoud: richting beschrijft naar welk installatiedeel het veld kijkt. Niet waar jij naartoe loopt. Bij een kabel tussen LVK 2.1 en LVK 2.2 is de richting vanuit LVK 2.1 dus "LVK 2.2", en andersom.
De uitgangssituatie en eindsituatie
Vóór stap 1 legt het schakelbericht de uitgangssituatie vast (bijvoorbeeld: "alle velden in normaal bedrijf"). Na de laatste stap volgt de eindsituatie plus aftekening door uitvoerder en verantwoordelijke. Zonder kloppende begin- en eindtoestand is de brief niet controleerbaar.
Oefen met het echte format
De SwitchSkills schakelbrief-simulator gebruikt exact deze kolomstructuur op LS- en HS-eenlijnschema's, met AI-feedback per regel. Probeer het via je gratis proefaccount of lees eerst hoe je een schakelbrief stap-voor-stap schrijft.
Verder lezen
Klaar voor de volgende stap? train gericht via IVWV-examen oefenen.
Geschreven door Ingmar van Maurik, oprichter van SwitchSkills.nl. Bronnen: NEN 3140, NEN 3840, STIPEL examendocumentatie (stipel.nl), Arboportaal. Laatst gecontroleerd: juli 2026.
Veelgestelde vragen
Welke kolommen heeft het Uniforme Schakelbericht?
Per stap: nummer, spanning (LS/HS), locatie, veld, richting, test/meting vooraf, borging, component, schakelhandeling, test/meting achteraf en gevolg. Daarboven staan kopgegevens met WV, IV, uitvoerder en het bijbehorende eenlijnschema.
Wat betekenen SLA en AAB in een schakelbrief?
SLA = Spanningsloosheid Aantonen (laagspanning). AAB = Afwezigheid Bedrijfsspanning aantonen (hoogspanning, strengere procedure). Beide bewijzen dat een installatiedeel veilig benaderd kan worden vóór aarden of werken.
Wat betekent BA in een schakelbrief?
Beveiligen tegen opnieuw inschakelen én het plaatsen van een bord of label. De tegenhanger BV betekent het verwijderen van die beveiliging en het bord bij het weer in bedrijf nemen.
Wat hoort er in de gevolg-kolom?
De nieuwe toestand van de installatie na de stap, zoals 'Afgeschakeld en gescheiden' of 'Aarding en kortsluiting aangebracht'. Zo is de actuele staat altijd afleesbaar, ook bij dienstwisseling.
Wat betekent de kolom richting?
Naar welk installatiedeel het veld kijkt. Niet je looprichting. Bij een kabel tussen LVK 2.1 en LVK 2.2 is de richting vanuit LVK 2.1 'LVK 2.2', en omgekeerd.